Prosimy o kontakt

Alkoholizm a choroby psychiczne

Alkoholizm bardzo często współwystępuje z innymi chorobami zarówno psychicznymi, jak i somatycznymi. Może jednocześnie powodować pojawienie się dolegliwości albo zaostrzać ich objawy. Co ważne, różnego typu choroby będące efektem nadużywania alkoholu ujawniają się jednocześnie lub następują po sobie.

Choroby psychiczne występujące podczas nadużywania alkoholu

W trakcie intensywnego picia u niektórych alkoholików dochodzi do wystąpienia zaburzeń psychotycznych. Wynika to z długotrwałego oddziaływania alkoholu na organizm. W efekcie rozwija się m.in. halucynoza alkoholowa. Choroba ta według szacunków dotyczy około 2% osób uzależnionych, a u co piątego chorego ma charakter przewlekły. Halucynoza może utrzymywać się nie tylko w okresach picia, lecz także w trakcie trzeźwości. Alkoholicy cierpiący na halucynozę słyszą nieistniejące głosy, które zazwyczaj mówią rzeczy nieprzyjemne dla uzależnionego. Czasami dochodzi do wystąpienia omamów o charakterze imperatywnym – wówczas głosy namawiają chorego do określonych działań, w tym np. do agresji albo do popełnienia samobójstwa. Trzeba pamiętać, że halucynoza wymaga leczenia farmakologicznego neuroleptykami i opieki psychiatrycznej, a niekiedy nawet hospitalizacji.

Innym zespołem występującym u osób nadużywających alkoholu jest zespół Otella nazywany również paranoją alkoholową, obłędem opilczym albo alkoholowym obłędem zazdrości. Chorobę tę diagnozuje się praktycznie wyłącznie u mężczyzn. Polega ona na całkowitym przekonaniu o niewierności partnerki, nawet jeśli jest zupełnie inaczej. Zazwyczaj zespół Otella przeradza się w obsesję związaną z kontrolowaniem każdego ruchu kobiety, śledzeniem jej, groźbami itp. W efekcie często kończy się to maltretowaniem, znęcaniem się nad partnerką, a niekiedy nawet zabójstwem, dlatego u pacjentów z paranoją konieczne jest przeprowadzenie leczenia psychiatrycznego połączonego z farmakologicznym. Niestety całkowite wyleczenie będzie bardzo trudne, ponieważ choroba ma tendencję do nawracania.

U alkoholików często diagnozuje się również tak zwane zespoły amnestyczne będące efektem niedożywienia i niedoborów witaminowych spowodowanych piciem. Według badań pośmiertnych, około 3% uzależnionych od alkoholu ma zmiany w mózgu pozwalające stwierdzić występowanie zespołów amnestycznych. Wśród nich popularne są zespoły Wernickiego oraz Korsakowa, nazywane także Wernickiego-Korsakowa ze względu na przebieg choroby. Zdarza się, że zespół Wernickiego przechodzi w Korsakowa albo zespół Korsakowa występuje bez tła Wernickiego. Oba spowodowane są deficytem witaminy B1 – tiaminy. Deficyt ten powoduje uszkodzenie nerwów w obszarze wzgórza, śródmózgowia, mostu i rdzenia przedłużonego. To prowadzi do otępienia oraz zaburzeń pamięci z konfabulacjami lub bez nich. Zaburzenia te mają zarówno charakter następczy – chory nie jest w stanie zapamiętać nowych informacji – jak i wsteczny – nie pamięta np. sytuacji sprzed dwóch lat. Często luki w pamięci są zastępowane konfabulacjami, czyli nieprawdziwymi informacjami. Co ważne, chory nie ma świadomości, że zmyśla.

W zespołach amnestycznych występują również zaburzenia aktywności, mowy spontanicznej oraz krytycyzmu – m.in. anozoagnozja, dosłownie zaprzeczanie niesprawności psychicznej. Bardzo trudno zdiagnozować każdy z tych zespołów. Najczęściej wymaga to badania fizykalnego, wywiadu, badań obrazowych głowy oraz określenia aktywności niektórych czynników we krwi. Jeśli chodzi o leczenie, stosuje się pozajelitowe podawanie witaminy B1 uzupełnione o magnez i inne witaminy. Trzeba pamiętać, że uszkodzenia spowodowane przez zespół Wernickiego-Korsakowa są nieodwracalne.

Choroby psychiczne ujawniające się u osób długotrwale nadużywających alkoholu

Wymienione powyżej choroby diagnozowane są zazwyczaj w trakcie intensywnego nadużywania alkoholu. Istnieje także grupa chorób, które występują u alkoholików długotrwale pijących nawet wtedy, gdy zaprzestają oni picia. W efekcie wieloletniego spożywania dużych ilości alkoholu dochodzi do zaburzeń funkcjonowania całego układu nerwowego, co prowadzi m.in. do pojawienia się zespołów otępiennych nazywanych przyspieszonym starzeniem się mózgu. Zespoły te są wynikiem toksyczności etanolu, niedoboru substancji odżywczych, witamin i minerałów. Objawiają się problemami z przyswajaniem nowych informacji, liczeniem, planowaniem, myśleniem i rozumieniem w ogóle oraz zaburzeniami pamięci. Zazwyczaj z czasem dochodzi do pogłębienia tych problemów.

Jedynym skutecznym sposobem na zapobieganie rozwoju zespołów otępiennych jest zaprzestanie picia, a także uzupełnienie niedoborów pokarmowych. Po długotrwałej abstynencji istnieje szansa częściowej odbudowy uszkodzonych obszarów kory mózgowia, która odpowiada za występowanie wspomnianych objawów.

Chorzy, którzy od dłuższego czasu nadużywają alkoholu, są również bardziej narażeni na depresję niż cała reszta populacji. Zazwyczaj depresja pojawia się u mężczyzn po zaprzestaniu picia, zaś u kobiet odwrotnie – to depresja lub inne zaburzenia nastroju są przyczyną alkoholizmu. Mówi się, że u połowy alkoholików depresja objawia się natychmiast po odstawieniu substancji uzależniającej. Choroba ta charakteryzuje się obniżeniem nastroju, pesymizmem, przygnębieniem. Aby ją zdiagnozować, chory musi mieć przynajmniej dwa objawy podstawowe (obniżenie nastroju pojawiające się codziennie przez większość dnia, utrata zainteresowań i/lub odczuwania radości, mniej energii) oraz dwa objawy dodatkowe (obniżone poczucie własnej wartości, nieracjonalne poczucie winy, myśli o samobójstwie i śmieci, problemy z koncentracją i pamięcią, spowolnienie aktywności, zaburzenia snu, zmniejszenie lub nasilenie apetytu) przez dłużej niż dwa tygodnie. Depresję leczy się farmakologicznie albo w warunkach domowych, albo w trakcie hospitalizacji.

Częstą chorobą współwystępującą z alkoholizmem jest również bulimia. To zaburzenie odżywania polegające na przejadaniu się zazwyczaj podczas tak zwanych napadów żarłoczności, a następnie na prowokowaniu wymiotów. Bulimia wymaga leczenia psychiatrycznego – nieleczona może prowadzić nawet do śmierci.

Inne zaburzenia psychiczne

Wśród alkoholików, którzy próbują wyjść z choroby, często diagnozuje się również majaczenie drżenne inaczej znane pod nazwami: delirium tremens, biała gorączka lub majaczenie alkoholowe. Dotyczy ono minimum 5% uzależnionych. To stan zaburzeń świadomości trwający do tygodnia połączony z omamami, urojeniami i iluzjami zazwyczaj wzrokowymi oraz słuchowymi, często występujący jednocześnie z innymi zaburzeniami wegetatywnymi i somatycznymi. Majaczenie pojawia się po nagłym odstawieniu alkoholu albo radykalnym zmniejszeniu jego dawki. Śmiertelność delirium tremens szacowana jest na około 4%. Pacjentom z tego typu objawami podaje się benzodiazepiny, a także elektrolity, witaminę B1 oraz dodatkowo nawadnia pozajelitowo.

Około 10 do 30% alkoholików cierpi z powodu napadów paniki i jednocześnie około 20% osób z zaburzeniami lękowymi ma problemy z piciem. Nie do końca da się określić relację pomiędzy alkoholizmem a zaburzeniami lękowymi – wiadomo, że najczęściej lęki pojawiają się z przebiegu zespołu abstynencyjnego, ale zazwyczaj ustępują po kilku dniach. Jeśli napady paniki nie są efektem odstawienia alkoholu, jedynym skutecznym sposobem leczenia jest długotrwała psychoterapia.

Innym problemem związanym z alkoholizmem jest zwiększone ryzyko prób samobójczych. Według szacunków od 14 do 43% osób uzależnionych od alkoholu podejmuje próbę samobójczą przynajmniej raz w ciągu swojego życia. Mężczyźni prawie 4-krotnie częściej giną w wyniku śmierci samobójczej niż kobiety, ale to kobiety zdecydowanie częściej decydują się na kolejne próby. Według badań duże znaczenie dla zwiększonego ryzyka samobójstwa ma występowanie epizodów majaczenia alkoholowego, współwystępowanie chorób somatycznych – w tym chorób wątroby, stanów depresyjnych i przewlekłego bólu, niski status socjoekonomiczny oraz wczesny wiek początku uzależnienia.

Bibliografia

  1. Alkoholizm i choroby współwystępujące, tłum. M. Ślósarska, „Alkohol i Nauka”, 2000, nr 8.
  2. B. Habrat, Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania związane z używaniem substancji psychoaktywnych. Systemy diagnostyczne, klasyfikacje, terminologia, „Psychiatria”, 2010, T. 7 nr 2.
  3. A. Klimkiewicz, Zaburzenia psychiczne wynikające z picia alkoholu, https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/81341,zaburzenia-psychiczne-wynikajace-z-picia-alkoholu
  4. A. Michalska i in., Czynniki ryzyka podejmowania prób samobójczych u osób leczonych stacjonarnie z powodu uzależnienia od alkoholu w Polsce, https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0867436115000644?via%3Dihub
  5. L. P. Rowland, T. A. Pedley, Neurologia Merritta. T. 3, red. wyd. pol. H. Kwieciński, A. M. Kamińska, Wrocław 2014.
  6. J. Rybakowski, S. Pużyński, J. Wciórka, Psychiatria. Podstawy psychiatrii. T. 3, Wrocław 2010.
  7. D. Strzelecki, M. Kowman, Zaburzenia psychiczne spowodowane używaniem alkoholu, http://a.umed.pl/psychiatria/dydaktyka/2015/Uzaleznienie%20od%20alkoholu%20-%20VI.pdf
Zadzwoń 608775984