Prosimy o kontakt

Alkoholizm dzieci i młodzieży

Alkoholizm to problem, który dotyczy nie tylko dorosłych, lecz niestety, coraz częściej dzieci i młodzieży. Większość młodych ludzi sięga po alkohol między 12. a 16. rokiem życia, zapewne dlatego, że wówczas zwiększa się ich poczucie niezależności. Niektórzy piją bardzo rzadko albo po spróbowaniu przez długi czas unikają alkoholu, inni korzystają z okazji i sięgają po niego raz lub kilka razy w tygodniu.

Alkoholizm wśród najmłodszych

Cotygodniowe picie opisuje raport z badań HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) dotyczący spożycia alkoholu przez nastolatki. Dane z 2018 roku pokazują najnowsze tendencje w sięganiu po alkohol przez 15-latków z europejskiego regionu WHO. W badaniach wzięło udział 219 460 osób z 42 krajów. Zgodnie z obserwacjami, w latach 2002–2014 znacząco spadło cotygodniowe spożycie alkoholu zarówno wśród dziewcząt, jak i wśród chłopców – dotyczy to także Polski. Mimo wszystko wzrost powyżej 20% obserwuje się jednak w aż 9 krajach europejskich.

Tendencje spadkowe w Polsce i większości badanych państw z Europy zauważane są również w kwestii wczesnej inicjacji (poniżej 13. roku życia) – odsetek nastolatków, których dotyczyła wczesna inicjacja spadł średnio z 46% w 2002 roku do 28% w 2014.

W porównaniu do wcześniejszych badań HBSC z 2000 roku, w których pod uwagę brane były lata 1990–1998, a statystyki dotyczące Polski wykazywały znaczny wzrost, można powiedzieć, że obecnie skala tego problemu się zmniejsza, choć nadal kwestii uzależnienia od alkoholu w okresie nastoletnim nie da się nie zauważać.

Przyczyny sięgania po alkohol

Młodzi ludzie sięgają po alkohol z różnych powodów. Bardzo często chodzi o to, żeby nie odstawać od grupy. Kiedy rówieśnicy piją albo akceptują picie, osoby, które z nimi przebywają, chętniej podejmują próby picia. Wiele z nich oczekuje pozytywnych konsekwencji związanych z alkoholem – przede wszystkim uczucia rozluźnienia – lub chce ukryć problemy.

Z badań prowadzonych w Stanach Zjednoczonych jednoznacznie wynika, że dzieci, które doświadczyły albo były świadkami przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej są nawet kilkanaście razy bardziej narażone na alkoholizm w młodym wieku niż pozostali bez takich doświadczeń. Uzależnienie od alkoholu częściej dotyka również tych, u których zdiagnozowano zespół stresu pourazowego (PTSD).

Bardzo duże znaczenie dla częstotliwości picia i upijania się ma komunikacja w rodzinie. Jeśli rodzice zachowują się wobec dziecka wrogo, niekonsekwentnie próbują stosować dyscyplinę, dziecko chętniej sięga po alkohol, żeby zapomnieć o tym, co się dzieje w domu.

Kolejnymi przyczynami picia są: problemy z niską samooceną i chęć podejmowania ryzyka charakterystyczna dla nastolatków – młodzież pijąc alkohol, ma poczucie „bycia lepszym” i w ten sposób radzi sobie m.in. ze wspomnianym zaburzonym poczuciem własnej wartości.

Co ciekawe, młodzi mogą wypić więcej niż dorośli, zanim zacznie doświadczać negatywnych konsekwencji picia (problemów z koordynacją ruchową, sennością, kaca). Wynika to z kwestii biologicznych, w tym wypadku różnic pomiędzy pracą mózgu dorosłego a dorastającego. Taka duża tolerancja sprawia, że korzystając z okazji, nastolatkowie intensywnie się upijają.

Czynniki ryzyka

Jak w przypadku dorosłych, tak i dzieci, wyróżnia się trzy rodzaje czynników ryzyka alkoholizmu. Pierwsze z nich to czynniki genetyczne – według badań dziedziczyć można zarówno mechanizmy związane z rozkładem alkoholu, jak i geny określające aktywność przekaźników serotoniny oraz GABA. Dowiedziono, że 50, a nawet 60% choroby alkoholowej jest uwarunkowane genetycznie bez względu na płeć. Należy jednak pamiętać o bardzo dużym znaczeniu środowiska dla rozwoju uzależnienia. Sama obecność genów nie przesądza o wystąpieniu alkoholizmu.

Drugie wymieniane czynniki ryzyka to czynniki biologiczne. Naukowcy zauważyli, że osoby, które w wieku 3 lat określano jako impulsywne, niespokojne, mające problem ze skupieniem uwagi, w wieku 21 lat były dwukrotnie częściej diagnozowane jako uzależnione od alkoholu niż ci, których w podobnym okresie dzieciństwa nazywano „dobrze przystosowanymi”.

Ostatnie czynniki to kwestie psychospołeczne – one również odgrywają znaczącą rolę w nadużywaniu alkoholu przez dzieci. Mowa tu m.in. o rodzinie i przyjaciołach. Obserwacje pokazują, że dzieci mające lepsze stosunki ze swoimi rodzicami później rozpoczynają inicjację alkoholową od tych narzekających na relacje z najbliższymi. Zaś młodzież wychowująca się w rodzinach, w których rodzice piją więcej, a przy tym wykazują pozytywną postawę w stosunku do alkoholu, chętniej i wcześniej sięga po alkohol, czując niejako akceptację dla takiego zachowania.

Naukowcy przez cały czas analizują również wpływ mediów na alkoholizm u dzieci, chociaż na razie brakuje przeprowadzonych na szeroką skalę badań oceniających to zjawisko. Uzyskane do tej pory wyniki sugerują jednak, że reklama alkoholu może budować pozytywne nastawienie nastolatków do picia.

Konsekwencje spożywania alkoholu przez dzieci i młodzież

Młodzi ludzie, podobnie jak dorośli chętnie sięgający po alkohol albo od niego uzależnieni, narażają się na różne problemy ze zdrowiem. Niektóre konsekwencje picia w okresie nastoletnim są bardzo poważne – dotyczy to zwłaszcza pracy mózgu. Dotychczas nie wykonano dokładnych badań opisujących wpływ alkoholu na rozwijający się mózg, wiadomo jednak, że zmiany będące efektem działania alkoholu mogą prowadzić do problemów z myśleniem i pamięcią, w tym pamięcią krótkotrwałą.

Sięganie po alkohol we wczesnym wieku powoduje również uszkodzenia wątroby – pijący nastolatkowie mają zazwyczaj podwyższone poziomy enzymów wątrobowych świadczących o toczącym się stanie zapalnym w obrębie tego organu.

Jeśli nastolatek pije w okresie pokwitania, w konsekwencji może zakłócić równowagę hormonalną w swoim organizmie. To prowadzi bezpośrednio do zaburzeń rozwoju mięśni, kości i organów, w tym niekorzystnie wpływa na dojrzewanie układu rozrodczego.

Spożywanie alkoholu przez dzieci i młodzież ma także swoje konsekwencje psychologiczne. W jednym z badań stwierdzono, że aż u 80% młodych osób nadużywających albo uzależnionych od alkoholu występują również inne zaburzenia psychiczne – zwłaszcza zaburzenia antyspołeczne (agresja wobec ludzi i zwierząt, niszczenie mienia, oszustwa lub kradzieże, istotne pogwałcenie zasad) i negatywne zaburzenia nastroju (depresja, lęki, zespół stresu pourazowego, dystymia – rodzaj przewlekłej depresji o podłożu nerwicowym).

To wiąże się bezpośrednio z konsekwencjami społecznymi. Picie alkoholu przez młodzież częściej powoduje śmierć niż nadużywanie wszystkich pozostałych substancji psychoaktywnych łącznie. Chodzi tu zarówno o samobójstwa będące wynikiem alkoholizmu, jak i m.in. wypadki samochodowe powodowane przez pijanych młodocianych kierowców.

Alkohol wpływa również na zachowania seksualne. Bardzo często po wypiciu alkoholu dochodzi do ryzykownych stosunków – bez użycia prezerwatywy albo z przypadkowymi partnerami. Dodatkowo spożycie alkoholu przez napastnika i/lub ofiarę zwiększa ryzyko gwałtu albo napastowania seksualnego.

Młodzież po alkoholu często dopuszcza się również czynów karalnych. Poza wspomnianymi gwałtem i napastowaniem są to najczęściej: bójki, pobicia, doprowadzenie do uszczerbku na zdrowiu, kradzieże, rozboje, włamania oraz zabójstwa.

Sposoby zapobiegania spożywania alkoholu przez najmłodszych

W związku z tak negatywnymi konsekwencjami picia przez nieletnich, prowadzone są różnorodne programy edukacyjne i środowiskowe oraz interwencje mające ograniczyć dostępność alkoholu. Trzeba pamiętać, że alkohol ze względu na swoją legalność, jest najczęściej nadużywanym środkiem psychoaktywnym – dotyczy to również dzieci i młodzieży. Z tego powodu w wielu krajach w różnym stopniu stosuje się podejście środowiskowe: podnosi ceny alkoholu, minimalny wiek pozwalający na spożycie czy stosuje zasadę „zero tolerancji” wobec nieletnich prowadzących samochody pod wpływem alkoholu.

Zazwyczaj łączy się to także z interwencjami na poziomie indywidualnym – wspomnianymi programami edukacyjnymi i prewencyjnymi dla dzieci oraz dla rodziców.

Przede wszystkim jednak trzeba sobie zdawać sprawę z negatywnych skutków sięgania po alkohol w młodym wieku i nie traktować wczesnej inicjacji alkoholowej jako normalnego etapu dorastania. Picie nastolatków może, ale nie musi prowadzić do nadużywania alkoholu w przyszłości lub uzależnienia od niego, mimo to nie pozostaje bez wpływu na organizm i zachowania, które rzutują na całe społeczeństwo.

Bibliografia

  1. Alkohol a młodzież, http://www.parpa.pl/download/rozdzial05.pdf
  2. D.B. Clark i in., Picie młodzieży – zaburzenia psychopatologiczne, „Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia”, 2003, nr 3.
  3. K. Fusiek, Substancje psychoaktywne a młodzież, http://www.psychologia.edu.pl/czytelnia/126-uzalenienie/1411-substancje-psychoaktywne-a-mlodziez-katarzyna-fusiek.html
  4. Genetyka uzależnienia od alkoholu, tłum. A. Nowosielecka, „Alkohol i Nauka”, 2004.
  5. Ile pije młodzież? Nowy raport z badań HBSC, http://www.imid.med.pl/pl/aktualnosci/ile-pije-mlodziez-nowy-raport-z-badan-hbsc
  6. M. Łajtar, Alkohol a przestępczość nieletnich, „Terapia Uzależnienia i Współuzależnienia”, 2000, nr 3.
  7. Nieletnie picie, tłum. M. Wasińska, „Alkohol i Nauka”, 2006.
  8. Picie alkoholu przez młodzież: czynniki ryzyka i konsekwencje, tłum. M. Lewicka, „Alkohol i Nauka”, 1999, nr 3.
  9. Picie nieletnich. Najważniejsze wyzwanie dotyczące zdrowia, tłum. A. Nowosielecka, „Alkohol i Nauka”, 2004.
Zadzwoń 608775984