Prosimy o kontakt

Alkoholizm

Alkoholizm to zaburzenie polegające na utracie kontroli nad ilością spożywanego alkoholu. Po raz pierwszy pojęcie alcoholismus chronicum wprowadził Magnus Huss w 1849 roku. Do 1956 roku alkoholizm klasyfikowany był jako zaburzenie moralne, a później dzięki pracom Elvina Mortona Jellinka – w 1956 r. – został uznany za chorobę wpisaną na listę chorób według WHO.

Mówi się, że to choroba pierwotna, czyli taka, która jest przyczyną powstawania innych problemów zdrowotnych zarówno na tle fizycznym, jak i psychicznym. Osoba uzależniona spożywa duże dawki alkoholu, odczuwa przymus do picia ze strony organizmu i przez to nie może utrzymać stanu abstynencji. Rodzaj wypijanej substancji nie ma znaczenia – można uzależnić się od wódki, piwa czy wina – sam fakt uzależnienia pozostaje niezmienny. Z tego względu obecnie WHO zaleca unikanie terminu „alkoholizm” i zastąpienie go opisowym określeniem „uzależnienie od substancji typu alkoholowego”. Mówi się także, że chorobę alkoholową powinno  traktować się jako syndrom albo zespół, na który- składa się siedem elementów, m.in.: zwiększenie tolerancji na alkohol, subiektywna świadomość przymusu picia, powtarzające się objawy abstynencyjne oraz zawężenie repertuaru zachowań związanych z piciem do 1–2 wzorców np. picie w podobnych sytuacjach, z konkretnymi osobami, tylko w weekendy. Co ważne, nie wszystkie te objawy muszą występować równocześnie, żeby mówić o uzależnieniu.

W Polsce, według danych statystycznych z 2014 roku, uzależnionych od alkoholu jest 4,4% osób w wieku powyżej 15 lat.

Rodzaje alkoholizmu

Jellinek wyróżnił pięć rodzajów alkoholizmu, nazywając je od greckich liter. Alkoholizm typu Alfa – charakterystyczny dla osób, które nie radzą sobie ze stresem i sięgając po alkohol, odcinają się od problemów. Często ludzie z tym typem uzależnienia piją za dużo, ale nie mają typowych objawów abstynencyjnych. Typ Alfa może przekształcić się w typ Gamma albo przez całe lata pozostawać bez zmian. Drugi typ to Beta – uzależnienie opiera się na czynnikach społecznych i prowadzi do powstawania objawów fizjologicznych, np. marskości wątroby. Osoby z tym typem raczej nie leczą się na odwykach. Trzeci typ alkoholizmu – Gamma, Jelinek uznał za najbardziej charakterystyczny ze względu na kolejne fazy uzależnienia przechodzące od objawów psychologicznych do fizjologicznych i wpływające na tolerancje spożywanych substancji. Ludzie z typem Gamma stanowią, według badań, największy odsetek członków stowarzyszeń AA. Czwarty typ to Delta – uzależniony kontroluje ilość wypijanego alkoholu, ale nie może przerwać picia, bo występują u niego objawy abstynencyjne. Zazwyczaj typ Delta dotyczy środowisk, w których regularnie spożywa się niskoprocentowy alkohol. Piąty, ostatni typ, Epsilon opisuje okresowe upijanie się z długimi okresami abstynencji.

Objawy alkoholizmu

O alkoholizmie możemy mówić wówczas, gdy obserwujemy u osoby potencjalnie uzależnionej zarówno objawy somatyczne, jak i psychologiczne.

Są to:

  • głód alkoholowy, czyli silna, nie do opanowania chęć spożycia alkoholu;
  • problemy z kontrolowaniem picia – trudności w rozpoczęciu i zakończeniu spożywania alkoholu;
  • koncentrowanie się na piciu, w tym stwarzanie okazji do tego;
  • wyraźne objawy abstynencyjne po odstawieniu m.in. wymioty, biegunka, drżenia mięśni, problemy ze snem i koncentracją, nadmierna potliwość, nadciśnienie tętnicze, bóle głowy;
  • zmiana tolerancji alkoholu;
  • picie mimo świadomości szkodliwości takiego postępowania.

Jakie badania wykonać po zdiagnozowaniu alkoholizmu?

Specjalistyczne badania krwi pozwalają potwierdzić chorobę alkoholową i rozpoznać ewentualne problemy współwystępujące. Osoba uzależniona powinna sprawdzić wybrane markery biologiczne. Pierwszy z nich to GGTP – gamma-glutamylotranspeptydaza, czyli białko, którego poziom podnosi się wtedy, gdy pije się regularnie (przez minimum 8 tygodni) np. kilka drinków dziennie. Kiedy przechodzi się w okres abstynencji, ilość tego białka we krwi spada. Istnieje jednak ryzyko wysokiego poziomu w przypadku niealkoholowego uszkodzenia wątroby. Drugi, CDT, to również białko reagujące w podobny sposób na znaczne stężenie alkoholu – różnica jest taka, że na CDT wpływa niewiele czynników poza alkoholem, więc pozwala on prawie jednoznacznie stwierdzić uzależnienie. Trzeci marker MCV, czyli średnia objętość krwinek czerwonych, wzrasta wtedy, gdy spożywa się alkohol przez okres od 4 do 8 tygodni. Nie jest to jednak wystarczająco czuły wskaźnik, aby mógł być decydujący. U osób z chorobą alkoholową weryfikuje się także tak zwane próby wątrobowe – AST, ALT, ALP pozwalające ocenić stopień uszkodzenia tego organu oraz oznacza się poziom elektrolitów i CPK (kinazy kreatynowej). Podwyższone CPK świadczy o uszkodzeniu mięśni, zaś niski poziom potasu, magnezu, sodu oraz fosforanów o złym odżywianiu.

Etapy choroby alkoholowej

Każda choroba, w tym również alkoholowa, ma swoje fazy. Jellinek wyróżnił cztery etapy alkoholizmu. Pierwszy z nich to prealkoholiczna faza objawowa charakteryzująca się początkowo niewinnym piciem alkoholu w celu uśmierzenia bólu emocjonalnego. Najczęściej dotyczy ona osób, które nie potrafią poradzić sobie w inny sposób ze stresem albo doświadczają silnych przykrości. Takie osoby w tej fazie zaczynają pić coraz więcej, nie umieją znaleźć alternatywnego wyjścia z sytuacji niż sięgnięcie po alkohol. To prowadzi do wzrostu tolerancji alkoholu.

Druga faza to faza zwiastunowa. Na tym etapie dochodzi do palimpsestów alkoholowych, czyli tak zwanych przerw w życiorysie, inaczej „urwanych filmów”. Osoba uzależniona nie traci przytomności, a mimo to nie potrafi sobie przypomnieć co robiła. Takie sytuacje zdarzają się również ludziom niecierpiącym na alkoholizm, jednak u alkoholika występują coraz częściej nawet po niewielkiej ilości alkoholu. Ta faza wiąże się również z tworzeniem okazji do picia i piciem np. po kryjomu.

Trzecia faza nazywana krytyczną objawia się pełną utratą kontroli nad ilością wypitego alkoholu, głodem alkoholowym, tworzeniem racjonalnych uzasadnień picia, zaniedbywaniem pracy i życia rodzinnego, koncentracją na piciu, a także odizolowaniem od otoczenia. Faza krytyczna obejmuje całe spektrum zachowań uznawanych za typowe dla uzależnienia.

Zaś faza czwarta, inaczej chroniczna, to występowanie tak zwanych ciągów alkoholowych, psychoz oraz problemów ze sprawnością motoryczną i nieuzasadnionymi lękami.

Różnorodne skutki choroby alkoholowej

Długotrwałe spożywanie alkoholu prowadzi do różnorodnych problemów zdrowotnych, o czym wspomniano już na początku. Najczęściej – jeżeli chodzi o objawy somatyczne – dochodzi do uszkodzenia wątroby, mięśnia sercowego, mózgu, braków w uzębieniu oraz przewlekłego zapalenia trzustki. Diagnozowane są także nowotwory jamy ustnej, gardła i przełyku. U osób uzależnionych pojawiają się również choroby psychiczne, np. bulimia, depresja, halucynoza alkoholowa, paranoja alkoholowa nazywana zespołem Otella, zespół Korsakowa i encefalopatia Wernickego, polegające na głębokim upośledzeniu pamięci świeżej, zespoły otępienne czy zaburzenia osobowości. Alkoholizm to częsta przyczyna zgonów. Według statystyk ok. 10% wszystkich zgonów spowodowane jest nadużywaniem alkoholu.

Choroba alkoholowa wpływa nie tylko na zdrowie fizyczne i psychiczne osoby uzależnionej, lecz także na jej funkcjonowanie w społeczeństwie. Bardzo często alkoholizm prowadzi do przemocy domowej, demoralizacji, ubóstwa, rozwodów – aż 70% rozwodów w Polsce ma podłoże alkoholowe. Choroba ta staje się przeszkodą w znalezieniu pracy oraz powodem kłopotów z prawem – alkohol to jedna z najważniejszych przyczyn wypadków drogowych, a przy tym często jest impulsem do popełnienia kradzieży czy rozbojów.

Dziedziczenie alkoholizmu

Badania kliniczne pokazują, że alkoholizm można odziedziczyć, chociaż jest to dziedziczenie wielogenowe, czyli takie jak np. przy cukrzycy. Krewni osoby uzależnionej w pierwszej linii są siedem razy bardziej narażeni na rozwój choroby alkoholowej. Mówi się, że 50–60% ryzyka alkoholizmu u mężczyzn i u kobiet jest zdeterminowane genetycznie. Jednak do rozwoju choroby przyczyniają się także czynniki środowiskowe – nie każdy, kogo rodzic był alkoholikiem, również nim zostanie, nawet mimo wspomnianego obciążenia.

Leczenie alkoholizmu

Chorobę alkoholową można leczyć na dwa sposoby – farmakologicznie i terapią psychologiczną. Gdy osoba chora uświadomi sobie problem, może rozpocząć od detoksu, czyli oczyszczenia organizmu z toksyn nagromadzonych w wyniku długotrwałego picia. Detoks najlepiej przeprowadzić w warunkach szpitalnych, pod stałą kontrolą lekarza i pielęgniarki, którzy zadbają o przywrócenie równowagi metabolicznej organizmu, a także złagodzą skutki zespołu odstawiennego. Po detoksykacji można poddać się wszyciu podpowięziowo disulfiramu – substancji wywołującej nieprzyjemne efekty w reakcji na nawet niewielką ilość alkoholu. Do wyjścia z uzależnienia konieczna jest jednak psychoterapia rozpoczęta najlepiej jeszcze w trakcie detoksykacji i trwająca nawet do 24 miesięcy. To spotkania z psychologiem lub psychoterapeutą są jedyną skuteczną szansą na całkowite odstawienie alkoholu.

Bibliografia

  1. Alkoholizm i choroby współwystępujące, tłum. M. Ślósarska, „Alkohol i Nauka”, 2000, nr 8.
    Diagnostyka uzależnienia od alkoholu, http://medox.org.pl/alkoholizm/diagnostyka.html [dostęp na: 6.04.2019].
  2. Genetyka uzależnienia od alkoholu, tłum. A. Nowosielecka, „Alkohol i Nauka”, 2004, nr 60.
  3. Global status report on alcohol and health 2018, https://www.who.int/substance_abuse/publications/global_alcohol_report/profiles/pol.pdf [dostęp na: 6.04.2019].
  4. A. Klimkiewicz, Zaburzenia psychiczne wynikające z picia alkoholu, https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/uzaleznienia/81341,zaburzenia-psychiczne-wynikajace-z-picia-alkoholu [dostęp na: 7.04.2019].
  5. J. Mellibruda, Alkoholizm i diagnozowanie uzależnienia od alkoholu [w:] J. Mellibruda, Z. Sobolewska-Mellibruda, Integracyjna psychoterapia uzależnień. Teoria i praktyka, Instytut Psychologii Zdrowia PTP, Warszawa, 2006.
  6. Narzędzia stosowane w badaniach przesiewowych dotyczących problemów alkoholowych, tłum. B. Włodawiec, „Alkohol i Nauka”, 2003.
  7. A. Ryszkowski et. al, Objawy i skutki nadużywania alkoholu, „Journal of Clinical Healthcare”, 2015, nr 1.
  8. K. Skotarczyk, Alkoholizm w szpilkach – czyli jak wygląda uzależnienie od alkoholu u kobiet, http://www.wotuw.pl/alkoholizm-szpilkach-czyli-jak-wyglada-uzaleznienie-od-alkoholu-u-kobiet [dostęp na: 6.04.2019].
Zadzwoń 608775984