Prosimy o kontakt


Przyczyny i skutki alkoholizmu

Coraz częściej badacze zastanawiają się, dlaczego jedni mogą pić alkohol bez konsekwencji, a inni uzależniają się od niego. Zazwyczaj wymieniają wiele przyczyn, dzieląc je na trzy kategorie: biologiczne, psychologiczne i społeczne. Psycholog, Jerzy Mellibruda twierdzi, że mechanizmy uzależnienia są skutkiem tego, jak alkohol oddziałuje na organizm (kwestie biologiczne) i to one, aktywowane różnymi stanami emocjonalnymi (psychologiczne) oraz czynnikami zewnętrznymi (społeczne) stanowią przyczynę patologicznego picia. Mellibruda mówi wręcz o PBS – psycho-bio-społecznym modelu uzależnienia, pokazując, że wszystkie kategorie zazwyczaj występują jednocześnie. Niemożliwe zatem, aby wskazać wyłącznie jeden powód, który spowodował alkoholizm u danej osoby.

Przyczyny biologiczne

Pierwszą wymienianą przyczyną jest biologiczne, a dokładniej biochemiczne podłoże uzależnienia. Badania wskazują, że u tak zwanych ludzi wysokiego ryzyka, czyli zagrożonych alkoholizmem, występują zaburzenia w przemianie węglowodanów i tłuszczów. Alkohol ma pobudzać proces metabolizmu tych składników i tym samym wywoływać głód alkoholowy.

Mówi się również o dziedziczeniu mechanizmów związanych z rozkładaniem alkoholu. Trzeba wiedzieć, że utlenianie alkoholu za pomocą enzymów następuje w 90% w wątrobie. Enzymy te działają szybciej lub wolniej w zależności od indywidualnych predyspozycji. W związku z tym, osoby, które mogą więcej wypić, bo proces przemiany alkoholu przebiega u nich w krótszym czasie niż u innych, są bardziej narażone na uzależnienie się od alkoholu.

W kontekście biologicznych przyczyn alkoholizmu warto wspomnieć także o ludziach z wrodzonymi lub nabytymi niedoborami endorfin. Stan, w którym w organizmie jest zbyt mało endorfin nazywanych hormonami szczęścia, zdecydowanie zwiększa podatność na uzależnienie.

Nawiązując do biologicznych przyczyn choroby alkoholowej, należy mieć również na uwadze kwestie genetyczne. Wspomniano już o dziedziczeniu mechanizmów związanych z rozkładem alkoholu, ale badania pokazują, że to nie tylko one mogą wpływać na wystąpienie uzależnienia. Znaczenie mają także m.in. geny określające aktywność przekaźników serotoniny i GABA. Naukowcy dowiedli, że 50, a nawet 60% ryzyka alkoholizmu jest uwarunkowane genetycznie bez względu na płeć. Trzeba jednak zaznaczyć, że geny są wyłącznie składową – pozostała część ryzyka to zazwyczaj przyczyny środowiskowe.

Przyczyny psychologiczne

O przyczynach psychologicznych uzależnienia można mówić w kontekście różnych nurtów. Podejście behawiorystyczne jako przyczynę alkoholizmu wymienia m.in. redukcję napięcia – chęć zmniejszenia stresów, uzyskanie efektu odprężenia, traktowanie alkoholu jako antydepresanta czy obserwowanie i modelowanie destrukcyjnych wzorców związanych z piciem osób w bliskim otoczeniu.

Koncepcje osobowościowe wskazują cechy osobowości, które mogą przyczyniać się do występowania choroby alkoholowej. Są to: niskie ego wynikające z negatywnego obrazu siebie, niedojrzałość emocjonalna, impulsywność, wrogie nastawienie do otoczenia, tendencje depresyjne, silne poczucie lęku, w tym lęku przed śmiercią, zwiększona wrażliwość na bodźce zewnętrzne, chęć ciągłej intensyfikacji wrażeń czy uzależnianie się od norm społecznych. W zależności od tego, o jakim typie alkoholizmu mowa, C. Robert Cloninger, amerykański psychiatra i genetyk, pokazuje, że potencjalni alkoholicy to zarówno osoby introwertyczne, jak i ekstrawertyczne, więc ta kwestia osobowości nie ma tu znaczenia.

Często u podłoża alkoholizmu stoją również negatywne przeżycia emocjonalne – traumy – z przeszłości, w tym z okresu wczesnego dzieciństwa.

Przyczyny społeczne

Nie bez znaczenia dla rozwoju choroby pozostają przyczyny społeczne, zwłaszcza związane właśnie ze środowiskiem rodzinnym. Dziecko wychowujące się w rodzinie dysfunkcyjnej, która zaniedbuje jego potrzeby, zazwyczaj staje się niepewnym siebie, bez poczucia bezpieczeństwa, odizolowanym, rozżalonym nastolatkiem z silnym poczuciem krzywdy. Najczęściej osoby pochodzące z takich rodzin nie wypracowują sobie w trakcie życia metod radzenia sobie ze stresem. To wszystko buduje tak zwaną osobowość przednałogową. Ludzie z takim typem osobowości są dużo bardziej narażeni na wystąpienie uzależnienia w przyszłości.

Badacze mówią wręcz o międzypokoleniowej transmisji alkoholizmu jako konsekwencji wychowania w rodzinie z problemem alkoholowym albo socjalizacji w środowiskach, w których występuje ten problem. Młodzi ludzie odtwarzają negatywne wzorce picia alkoholu, powielają je, co prowadzi w ostateczności do uzależnienia – albo w przypadku partnerów – do współuzależnienia, czyli specyficznej reakcji na alkoholizm osób najbliższych. Współuzależnieni m.in. zaprzeczają, ukrywają problem picia, przejmują odpowiedzialność za zachowania partnera i wykonują wszystkie obowiązki, które wcześniej do niego należały.

Skutki biologiczne

Długotrwałe nadużywanie alkoholu wpływa negatywnie na cały organizm. Prowadzi m.in. do różnorodnych problemów zdrowotnych. Najczęściej u osób uzależnionych występują zaburzenia ze strony układu krwionośnego: zaburzenia pracy serca, w tym przyspieszenie jego akcji, zwiększone ciśnienie tętnicze, powiększenie serca, migotanie przedsionków, częstoskurcz oraz bóle w okolicy serca.

Pojawiają się również problemy z wątrobą – stłuszczenie alkoholowe lub marskość – oraz z trzustką – przewlekły stan zapalny tego organu. Alkohol wpływa drażniąco na śluzówki układu pokarmowego, zaburza pracę jelit i wchłanianie pokarmów, pobudza wydzielanie kwasów żołądkowych oraz tworzenie się owrzodzeń żołądka i dwunastnicy.

U alkoholików dużo częściej diagnozuje się zapalenie nosogardzieli, przeziębienia, stany zapalne zatok nosa i płuc czy gruźlicę niż u osób nieuzależnionych.

Alkohol najsilniej wpływa na mózg – nawet niewielkie ilości alkoholu upośledzają zdolność do racjonalnego myślenia, koordynację ruchową, zmniejszają szybkość reakcji, powodują błędną ocenę odległości, zaburzenia równowagi i senność. Częste picie ostatecznie prowadzi do dużych uszkodzeń mózgu. Tylko zrezygnowanie z alkoholu daje szansę na powrót do pełnej sprawności tego organu.

Zauważa się także zależność pomiędzy alkoholizmem a częstością występowania nowotworów jamy ustnej, gardła i przełyku. W skrajnych przypadkach choroba alkoholowa prowadzi pośrednio do zgonów.

Wyjątkowo niebezpieczne jest picie alkoholu w ciąży – kobiety alkoholiczki rodzą dzieci z tak zwanym alkoholowym zespołem płodowym (FAS: fetal alcohol syndrom). U noworodków z tym zespołem obserwuje się niską masę urodzeniową i/lub zahamowanie wzrostu w okresie poporodowym, zaburzenia neurologiczne, upośledzenie umysłowe, niedorozwój umysłowy, nadpobudliwość, wady rozwojowe czaszki i mózgu, charakterystyczne krótkie szpary powiekowe, cienką górną wargę oraz wydłużoną i spłaszczoną środkową część twarzy.

Skutki psychologiczne

Nadużywanie alkoholu prowadzi także do problemów psychologicznych. Najczęściej alkoholicy skarżą się na zaburzenia pamięci, koncentracji i drażliwość. Istnieje wręcz ryzyko, że zaburzenia pamięci mogą się przekształcić w psychozę Korsakowa. Jej głównym objawem są zaburzenia zapamiętywania – w czasie pełnego rozwoju choroby, pacjent nie jest w stanie zapamiętać niczego, co się wokół niego dzieje. Odczuwa również bóle w kończynach oraz osłabienia siły mięśniowej. Na szczęście psychoza występuje dość rzadko i tylko u osób, które przez wiele lat były alkoholikami.

Często u osób uzależnionych diagnozuje się tak zwane otępienie alkoholowe z postępującą niewydolnością intelektualną oraz zespół Otella, czyli inaczej paranoję alkoholową. Ludzie cierpiący na zespół Otella podejrzewają partnerów o zdradę, chorobliwie wyszukując jej oznak – zazwyczaj wynika to z ich własnej niemocy seksualnej.

Charakterystyczna dla alkoholików jest również encefalopatia Wernickiego. Łączy ona objawy neurologiczne (oczopląs, niezborność ruchów, podwójne widzenie, zaburzenia świadomości) z wybroczynami i zwyrodnieniami będącymi efektem m.in. niedoborów witaminy B1.

Za kolejny problem psychologiczny współistniejący z chorobą alkoholową uznaje się depresję. Pojawia się ona zarówno w wyniku samego alkoholizmu, jak i w przypadku nieudanych prób walki z nim. U osób, które przechodziły detoksy, miały wszyty esperal, a później wróciły do picia, istnieje dużo większe ryzyko depresji niż u tych, które do tej pory nie chciały wyjść z uzależnienia.

Skutki społeczne

Społeczne skutki alkoholizmu dotyczą zarówno sfery rodzinnej, jak i zawodowej. W Polsce, jak pokazują statystyki, 70% rozwodów ma podłoże alkoholowe. Picie sprawia, że osoby uzależnione są izolowane ze społeczeństwa albo same izolują się, żeby móc trwać u chorobie. Alkohol prawie zawsze towarzyszy przemocy domowej, napaściom, wypadkom drogowym i kradzieżom. Szacuje się, że rocznie policja zatrzymuje około 160 tys. kierowców prowadzących pod wpływem alkoholu.

Wiele osób przyznaje się do picia w miejscu pracy, nic więc dziwnego, że alkoholizm prowadzi do utraty zatrudnienia, a co za tym idzie, do spadku poziomu życia całych rodzin. W konsekwencji wpływa również na powstawanie problemów finansowych – w tym na tworzenie długów.

Bibliografia

  1. Alkoholowy zespół płodowy, tłum. M. Ślósarska, „Alkohol i Nauka”, 2000, nr 5.
  2. Genetyka uzależnienia od alkoholu, tłum. A. Nowosielecka, „Alkohol i Nauka”, 2004.
  3. A. Kacprzak, Międzypokoleniowa transmisja alkoholizmu (na podstawie narracji „trzeźwiejących” alkoholików, http://cejsh.icm.edu.pl/cejsh/element/bwmeta1.element.hdl_11089_457
  4. J. Karpowicz, Paradygmaty psychoterapii, Warszawa 2003.
  5. M. Krawentek, Zgubne skutki picia wódki – co alkohol robi z mózgiem, https://neuroskoki.pl/co-alkohol-robi-z-mozgiem/
  6. W. Majkowski, Społeczny kontekst uzależnień, „Studia nad Rodziną”, 1998, nr 2.
  7. J. Mellibruda, Psycho-bio-społeczna koncepcja uzależnienia od alkoholu, „Alkoholizm i Narkomania”, 1997, nr 3.
  8. J. Mellibruda, Psychologiczna analiza funkcjonowania alkoholików i członków ich rodzin, Warszawa 1999.
  9. Upośledzenie różnych funkcji spowodowane alkoholem, tłum. A. Tabaczyńska, „Alkohol i Nauka”, 2000, nr 7.
  10. I. Pospiszyl, Patologie społeczne, Warszawa 2009.
  11. Psychologiczne i biologiczne podłoże uzależnień, „Alkohol i Nauka”, 2002.
  12. A. Ryszkowski et. al, Objawy i skutki nadużywania alkoholu, „Journal of Clinical Healthcare”, 2015, nr 1.
  13. M. Ryś, Rodzinne uwarunkowania psychospołecznego funkcjonowania Dorosłych Dzieci Alkoholików, Warszawa 2008.
Zadzwoń 608775984