Prosimy o kontakt


Przymusowe leczenie alkoholika

W Polsce poddanie się leczeniu odwykowemu jest dobrowolne. Jeżeli jednak występują przesłanki medyczne i społeczne, sąd może zobowiązać osobę uzależnioną od alkoholu do rozpoczęcia leczenia w wybranej formie – stacjonarnej lub niestacjonarnej.

Podstawa prawna

Artykuł 21.2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi ustanowił zasadę dobrowolności wobec leczenia odwykowego alkoholików. Jedyny wyjątek opisany w ustawie w artykułach od 24 do 36 stanowi zobowiązanie do leczenia odwykowego. Na tej podstawie sąd rejonowy właściwy miejscu zamieszkania lub przebywania osoby uzależnionej od alkoholu może skierować taką osobę na leczenie odwykowe. Jako dodatkową podstawę prawną odnoszącą się do zastosowania przymusowego odwyku czasami stosuje się również ustawę z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

Przesłanki

Zgodnie z ustawą z dnia 26 października 1982 r. zobowiązać do podjęcia leczenia odwykowego można osoby, które:

– powodują rozkład życia rodzinnego;

– powodują demoralizację małoletnich;

– uchylają się od pracy;

– systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny.

Mówiąc wprost, należy udowodnić, że choroba alkoholowa spowodowała rozpad pożycia rodzinnego i wpływa negatywnie na dzieci wychowywane w tej rodzinie, aby móc starać się o skierowanie na przymusowe leczenie.

Wniosek o przymusowe leczenie alkoholika

Wniosek o terapię odwykową może złożyć każda osoba (np. żona, mąż, dziecko, matka, ojciec, sąsiad, przyjaciel, kurator) lub instytucja (zakład pracy, policja, pomoc społeczna, izba wytrzeźwień), która wie o alkoholizmie danej osoby i zdaje sobie sprawę z tego, że choroba ta powoduje problemy wymienione powyżej w punktach. Wzór wniosku zazwyczaj zawiera: imię i nazwisko uzależnionego; jego datę urodzenia; miejsce zamieszkania; stopień pokrewieństwa pomiędzy osobą składającą wniosek a alkoholikiem; opis rodzajów zachowań, które wpłynęły na rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylanie się od pracy albo zakłócanie spokoju lub porządku publicznego oraz dane składającego wniosek i świadków mogących potwierdzić opisane sytuacje.

Wniosek składa się do miejskich lub gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Jeżeli nie chce się tego robić bezpośrednio, można zgłosić się do ośrodka opieki społecznej albo na policję. Wówczas to oni zwracają się z wnioskiem do komisji właściwej dla miejsca zameldowania lub zamieszkania alkoholika.

Komisja ta przyjmuje zgłoszenie i zazwyczaj wzywa na rozmowę osobę, której dotyczyło zgłoszenie. Wówczas poucza ją o konieczności poddania się leczeniu. Gdy chory nie chce rozpocząć leczenia dobrowolnie, komisja ta może skierować alkoholika na specjalistyczne badanie oceniające, czy rzeczywiście jest on uzależniony. Biegły zatwierdzony przez prezesa sądu okręgowego przeprowadza badanie i wystawia opinie, która potwierdza lub zaprzecza istnienie choroby i czasami wskazuje również rodzaj najskuteczniejszego leczenia.

Równolegle komisja przygotowuje dokumentację, to znaczy protokoły z rozmów z osobami, które zgłosiły kwestię nadużywania alkoholu przez chorego, materiały z wywiadów środowiskowych, informacje z izby wytrzeźwień, policji, od straży miejskiej, o istnieniu niebieskiej karty itp.

Jeżeli badanie przez biegłego zostało przeprowadzone, opinię dołącza się do wniosku o wszczęcie postępowania. Taki wniosek komisja kieruje do sądu rejonowego. Gdy zaś alkoholik nie stawił się na rozmowę z biegłym, do wniosku dołącza się informację o tym, ile razy doszło do takiej sytuacji i kiedy miało to miejsce.

Kto i kiedy podejmuje decyzję o przymusowym leczeniu?

Ostateczną decyzję o zobowiązaniu do leczenia odwykowego podejmuje sąd. Może on zarządzić oddanie alkoholika na obserwację po uprzednim wysłuchaniu jego zeznań. Czas obserwacji w zakładzie leczniczym nie może być dłuższy niż dwa tygodnie. Czasami na wniosek zakładu sąd przychyla się do wydłużenia tego okresu do sześciu tygodni.

Orzeczenie o zobowiązaniu do leczenia odwykowego wydawane jest po przeprowadzeniu rozprawy. Rozprawa powinna się odbyć w terminie jednego miesiąca, licząc od dnia wpłynięcia wniosku do sądu.

Bardzo ważne jest, że osoba uzależniona musi się stawić na rozprawę. Jeżeli tego nie zrobi, sąd może zarządzić jej przymusowe doprowadzenie – wówczas zajmuje się tym policja.

Ile trwa terapia alkoholika?

Terapia może być przeprowadzana albo w formie stacjonarnej, albo niestacjonarnej. Czas trwania leczenia zależy od danego przypadku. Zgodnie z prawem musi być krótszy niż dwa lata, licząc od momentu uprawomocnienia się orzeczenia sądu. Ewentualne ponowne orzeczenie zobowiązania do leczenia odwykowego wobec tego samego człowieka może nastąpić nie wcześniej niż przed upływem trzech miesięcy od poprzedniej terapii. To sąd orzeka zarówno formę, jak i czas trwania leczenia, a także kieruje do konkretnej placówki odwykowej.

Na wniosek uzależnionego czas terapii może zostać skrócony. Sąd zezwala na to wówczas, gdy następuje wyraźna poprawa, a kierownik ośrodka leczenia uzależnień przychyla się do tej decyzji.

Co ważne, w sytuacji, gdy sąd orzekł o leczeniu, rodzina alkoholika nie ponosi żadnych opłat za tę terapię.

Niestawienie się alkoholika na przymusowe leczenie

Jeżeli alkoholik nie stawi się na leczenie odwykowe, do którego został zobowiązany przez sąd w ramach prawomocnego orzeczenia, sąd zarządzi przymusowe doprowadzenie chorego do placówki przez funkcjonariusza policji.

W sytuacji, gdy osoba uzależniona oddali się samowolnie z zakładu, w którym przeprowadzana jest terapia odwykowa, ponownie to policja doprowadzi ją na miejsce. Nie ma jednak możliwości prawnych i organizacyjnych, aby zatrzymać alkoholika w zakładzie leczniczym wbrew jego woli, ponieważ taki zakład nie funkcjonuje na zasadzie aresztu.

Przymusowe leczenie alkoholika jest tak naprawdę ostatecznym wyjściem, ponieważ istnieje duże ryzyko niepowodzenia terapii ze względu na brak chęci chorego. Czasami jednak rzeczywiście takie leczenie przynosi efekty i pozwala wyjść z nałogu.

Ubezwłasnowolnienie alkoholika

W skrajnych przypadkach rodziny alkoholików decydują się na ubezwłasnowolnienie chorego. Zgodnie z artykułem 13 kodeksu cywilnego można ubezwłasnowolnić częściowo osobę dorosłą z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innych zaburzeń psychicznych, w tym alkoholizmu, narkomanii itp., jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia do ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebna jest jej pomoc w prowadzeniu różnych spraw.

Ubezwłasnowolnienie częściowe wskazuje celowość instytucji ubezwłasnowolnienia, dlatego orzeczenie zawsze poprzedzone jest ustaleniami, w jakich sprawach choremu potrzebna jest pomoc.

Wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć krewny w linii prostej, małżonek lub przedstawiciel ustawowy. Uwaga – gdy osoba chora ma przedstawiciela ustawowego, krewni w linii prostej nie mają prawa złożyć wniosku. Jeżeli zaś ktoś inny widzi potrzebę ubezwłasnowolnienia, powinien skierować wniosek do prokuratora o wszczęcie postępowania o ubezwłasnowolnienie.

Wniosek kieruje się do sądu okręgowego odpowiedniego dla miejsca zamieszkania osoby uzależnionej. Powinien on zawierać zakres ubezwłasnowolnienia, przyczyny złożenia wniosku oraz skrócony odpis aktów stanu cywilnego osoby chorej i tej, która wnioskuje o ubezwłasnowolnienie. Warto również załączyć dokumentację lekarską, jeżeli się taką ma. Wniosek jest płatny – stała opłata wynosi 40 zł.

Postępowanie o ubezwłasnowolnienie toczy się z udziałem prokuratora, osoby, której dotyczy, wnioskodawcy, przedstawiciela ustawowego oraz małżonka chorego.

Częściowe ubezwłasnowolnienie umożliwia skierowanie na leczenie odwykowe nawet wbrew woli alkoholika.

Bibliografia

  1. P. Brudkiewicz, Czy osobę uzależnioną można umieścić w ośrodku leczenia uzależnień bez jej zgody?, https://www.mp.pl/pacjent/psychiatria/lista/93159,czy-osobe-uzalezniona-mozna-umiescic-w-osrodku-leczenia-uzaleznien-bez-jej-zgody
  2. D. Gajos-Kaniewska, Alkoholika trudno wysłać na przymusowy odwyk, https://www.rp.pl/Zdrowie/309139972-Alkoholika-trudno-wyslac-na-przymusowy-odwyk.html
  3. Jakie kroki prawne można podjąć żeby pomóc uzależnionemu od alkoholu małżonkowi?, https://pbkb-adwokaci.pl/kroki-prawne-mozna-podjac-zeby-pomoc-uzaleznionemu-alkoholu-malzonkowi/
  4. Leczenie osób uzależnionych, http://www.podlaska.policja.gov.pl/pod/dzialania/prewencja/patologie-spoleczne/alkoholizm/28807,Leczenie-osob-uzaleznionych.html
  5. W. Matela, Przymusowe leczenie alkoholika, https://www.infor.pl/prawo/pomoc-spoleczna/przemoc-w-rodzinie/250000,Przymusowe-leczenie-alkoholika.html
  6. Ł. Nysztal, Czy podstawą ubezwłasnowolnienia może być nadużywanie alkoholu lub narkotyków?, https://www.infor.pl/prawo/w-sadzie/postepowanie-sadowe/297332,Czy-podstawa-ubezwlasnowolnienia-moze-byc-naduzywanie-alkoholu-lub-narkotykow.html
  7. Przymusowe leczenie alkoholizmu, https://mojapsychologia.pl/artykuly/6,uzaleznienia/52,przymusowe_leczenie_alkoholizmu.html
  8. R. Rodzeń, Jak ubezwłasnowolnić alkoholika?, http://www.serwisprawa.pl/artykuly,28,23051,jak-ubezwlasnowolnic-alkoholika
  9. K. Walijewski, Wniosek o leczenie może złożyć każdy, „Świat Problemów”, 2002, nr 6.
Zadzwoń 608775984